Lễ Hội Gầu Tào tái hiện tín ngưỡng của dân tộc Mông

lễ hội tiêu biểu

Dân tộc Mông vốn nổi tiếng là có truyền thống văn hóa đặc sắc. Họ có đời sống tinh thần, tâm linh cực kỳ phong phú và đa dạng. Mặc dù người Mông có rất nhiều lễ hội truyền thống nhưng tiêu biểu nhất thì phải kể đến chính là lễ hội Gầu Tào. Nét văn hóa truyền thống của dân tộc không chỉ được thể hiện qua tập quán canh tác, chăn nuôi, ăn ở mà còn qua những tín ngưỡng tâm linh. Lễ hội Gầu Tào là dịp để tái hiện tất cả những tín ngưỡng về sinh hoạt vật chất, tinh thần xung quanh các mối quan hệ. Cùng ascarici tìm hiểu chi tiết về lễ hội độc đáo qua bài viết này.

Lễ hội Gầu Tào – Truyền thống văn hóa của người Mông

Dân tộc Mông là dân tộc có một đời sống tinh thần, tâm linh rất phong phú và đa dạng. Tạo nên truyền thống văn hóa Mông với rất nhiều nét đặc sắc. Một trong những lễ hội tiêu biểu thể hiện truyền thống của người Mông chính là lễ hội Gầu Tào. Nhắc tới truyền thống văn hóa của người Mông. Không chỉ nói tới những tập quán canh tác, chăn nuôi, ăn ở… mà còn ở tín ngưỡng, phong tục, tâm linh. Trong đó, tất cả những tín ngưỡng về sinh hoạt vật chất, sinh hoạt tinh thần đều xoay quanh mối quan hệ gia đình. Dòng họ, làng bản và những tín ngưỡng đó đều được tái hiện qua lễ hội Gầu Tào ở vùng này, Lào Cai.

phong tục của người Mông
Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của người Mông

“Gầu Tào tiếng Mông nghĩa là “chơi ngoài trời”. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của người Mông. Trong truyền thuyết, những ai không có con hoặc con bị ốm đau thì gia đình sẽ tổ chức cúng thần núi và xin làng tổ chức lễ hội Gầu Tào. Lễ hội Gầu Tào là lễ hội lớn nhất, đông người tham gia nhất, được coi là lễ hội tiêu biểu và đặc sắc nhất của người Mông. Khách hành trình rất thích tham gia lễ hội này.

“Gầu Tào” với mục đích là cúng tạ trời đất, thần linh phù hộ ban cho gia đình sự khỏe mạnh, thịnh vượng, cầu phúc, cầu lộc ban cho dân bản, mở hội tạ ơn trời đất, núi sông đã ban cho tài lộc, mùa màng bội thu, gia súc, gia cầm đầy chuồng… Đây cũng là dịp để bà con trong bản tụ họp, vui chơi chuẩn bị bước vào một năm mới, một mùa canh tác mới.

Thời gian lễ hội

Thời gian mở hội thường trong khoảng từ ngày mồng một đến ngày 15 tháng giêng. Nếu hội tổ chức 3 năm liền thì mỗi năm tổ chức 3 ngày liền, hội làm gộp một năm sẽ tổ chức 9 ngày. Lễ hội Gầu Tào gồm 2 phần lễ và hội. Hội thường được tổ chức ở tất cả các làng xã, huyện lị và có đồng bào Mông sinh sống, được tổ chức trên một khu đất đồi tương đối bằng phẳng để thuận lợi cho việc đi lại, vui chơi hoặc những nơi có cảnh quan đẹp với đồi núi. Lễ hội Gầu Tào có thể do một gia đình, một dòng họ hay một làng bản đứng ra tổ chức.

Tại địa điểm được thầy cúng lựa chọn và là nơi dựng cây nêu (là cây mai cao vút ngọn lá và được trang trí thêm các hình nộm, các hoa văn bằng nhiều màu sắc) để thông báo cho bà con nơi đây sắp diễn ra lễ hội Gầu Tào. Đồng thời tại điểm đó được dựng hai cây gỗ to, bóc vỏ, cao chừng 10m, bên trên có xà ngang.

người dân Sapa
Lễ hội Gầu Tào tái hiện những tín ngưỡng về sinh hoạt vật chất, tinh thần

Tái hiện những tín ngưỡng sinh hoạt

Ngay từ cuối tháng chạp, khi được thầy cúng bói xin mở hội. Gia đình mở hội cầu phúc hay cầu mệnh, trong gia đình cử ra một người chặt cây làm cây nêu. Đầu tiên lễ dựng nêu được tổ chức. Nơi trồng cây nêu (cũng là địa điểm mở hội). Cây nêu được chôn nơi cao nhất thường là đỉnh đồi. Khi dựng xong, gia chủ còn làm lễ cúng ở ngay chân cột nêu mời tổ tiên các thần phù hộ cho có con, mọi thành viên đều khỏe mạnh. Bằng an kế tục việc làm ăn, làm mặc theo dòng họ. Cây nêu được dựng lên, các làng gần, làng xa biết rằng tết năm nay sẽ mở hội Gầu tào. Mọi người đều hiểu chuẩn bị dự hội.

Sau phần của thầy mo, làm những thủ tục lễ bái. Hầu hết là dùng những từ hoa mỹ (pàng lỳ) thanh cao. Những câu ví mỹ miều, những câu tục ngữ (lù txà) khoa trương. Mọi người tụ tập đến bãi mở hội. Khắp bãi dựng thêm nhiều lều lợp lá cây cho người già ăn uống chúc tụng. Bãi bằng nhất được dọn ra cho trẻ em đánh quay.

Các tiết mục trong lễ hội

Các nơi khác trong bãi, tổ chức các trò chơi cho ngày hội được quy định trước. Các nơi này mỗi nơi đều có quán xử (chủ sự) quản lý chung. Ngoài ra cần có xừ quan (quản lý) chăm lo việc ăn uống. Có hấu pầu tờ (quản củi đuốc), hấu pầu giê (trông nom xay giã dần sàng) cùng với xừ quan.

dân tộc Mông
Dân tộc Mông là dân tộc có một đời sống tinh thần, tâm linh rất phong phú và đa dạng

Tiếp theo, các chàng trai, cô gái cùng nhau bước vào các tiết mục thi thố đặc sắc. Những tiếng khèn, những tiếng cười reo được vang lên náo nức khắp làng bản. Báo hiệu một mùa xuân mới đã về và cũng hứa hẹn một năm mới mùa màng bội thu. Một cuộc sống ấm no, sung túc và thịnh vượng.

Kết thúc lễ hội, Chủ nhà làm lễ, cây nêu được hạ xuống. Thày mo đốt thẻ giấy, hốt than cho vào gáo nước. Vừa đi vừa cầu khấn. Sau mỗi đoạn khấn vái, thày lại hấp một ngụm nước phun ra xung quanh. Mảnh vải đỏ thì mang về treo trong nhà cầu mong hồng phúc đời đời.

Điểm nhấn thu hút du khách

Lễ hội Gầu Tào là nơi để mọi người tụ họp, cùng nhau múa khèn, giao lưu thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Quan trọng hơn, đây là dịp để cầu cho một năm mưa thuận gió hòa. Con người ngày càng sung túc, mạnh khỏe, hạnh phúc. Những năm gần đây, Lễ hội Gầu Tào được tổ chức. Như một điểm nhấn thu hút khách du lịch đến với tỉnh Hà Giang. Trong cách thức tổ chức hiện nay không còn giữ được nguyên bản Lễ hội truyền thống của ngày xưa.

Năm nay do ảnh hưởng của dịch Covid-19, các lễ hội xuân trên địa bàn sẽ tạm dừng không tổ chức. Nhưng ông Vàng Chẩn Giáo vẫn mong muốn lễ hội phải được phục dựng. Gìn giữ nguyên bản để lớp trẻ hiểu kỹ hơn về văn hóa dân tộc. “Tôi đi xem Lễ hội ở một số nơi tổ chức thì thấy cũng làm khác đi nhiều. Không còn giống như ngày xưa các cụ tổ chức. Theo tôi thì cần tổ chức sao cho bà con công nhận và yêu thích. Giữ được nguyên bản Lễ hội ngày xưa thì mới thu hút được khách du lịch đến tìm hiểu. Cần tiếp tục tìm hiểu, gìn giữ và phát huy thì mới lưu giữ được văn hóa tốt đẹp của dân tộc Mông.”

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *